Meðferðarúrræði

Meðferð við þvagleka fer eftir því hvort um er að ræða áreynsluþvagleka eða bráðaþvagleka (bráðaþvagleki / ofvirk blaðra). Það er því nauðsynlegt að fara til læknis og fá rétta greiningu.
Sjö af hverjum tíu fá bót meina sinna með réttri meðhöndlun. Í mörgum tilfellum má lækna einkennin með grindarbotnsæfingum eða með því að breyta drykkjar- og salernisvenjum. Aðrir meðferðarmöguleikar eru einnig í boði, svo sem lyf, hjálpartæki og í einstaka tilfellum skurðaðgerðir.

Meðhöndlun við áreynsluþvagleka

Konur með áreynsluþvagleka missa smávegis "þvagdropa" þegar þær stunda íþróttir, hnerra eða hlæja. Oft er um að kenna slöppum grindarbotnsvöðvum sem hafa skaðast við eina eða fleiri fæðingar. Þetta veldur því að viðnám í þvagrás minnkar og þvag lekur.

Vandamálið tengist einnig breytingaskeiði kvenna en þá minnkar estrógenframleiðsla líkamans. Slímhimnur í þvagrás og fæðingarvegi þynnast og starfsemi þeirra skerðist.

Dæmi um meðhöndlun við áreynsluþvagleka:

• Grindarbotnsæfingar til að styrkja vöðvana í kringum grindarbotninn, gjarnan undir handleiðslu sjúkraþjálfara
• Lyfjameðferð t.d. með hormónagjöf eftir tíðahvörf kvenna
• Notkun hjálpartækja, s.s. bindi eða stærri stykki (bleiur)
• Skurðaðgerð þar sem blaðran er bundin upp

Meðhöndlun við bráðaþvagleka (ofvirkri blöðru)

Bráðaþvagleki stafar oft af ósjálfráðum samdrætti blöðruvöðvans (detrusor-vöðvans). Þörf til að tæma blöðru kemur mjög skyndilega og erfitt reynist að ná á salerni í tæka tíð. Stjórn á þvaglosun verður erfið eða nánast engin. Önnur einkenni eru tíð þvaglát og knýjandi þörf fyrir þvaglát. Sjá einkennagreiningu í kaflanum um mismunandi gerðir þvagleka.

Dæmi um meðhöndlun við bráðaþvagleka:

• Breytingar á neysluvenjum drykkja. Áður var fólki bent á að drekka mikið, var þá átt við 3 - 4 lítra af vökva á sólarhring. Nú er talið nóg að drekka u.þ.b. 1½ lítra á sólarhring.
• Blöðruþjálfun sem felur m.a. í sér að þjálfa upp blöðruna til að hægt sé að halda lengur í sér. Ein aðferðin er til dæmis að hvetja fólk til að losa þvag eftir ákveðinni tímaáætlun og reyna að lengja tímann á milli salernisferða smátt og smátt.
• Læknisfræðileg meðferð. Bráðaþvagleki er oft meðhöndlaður með blöðruhemjandi lyfjum til að draga úr einkennum. Þessi blöðruhemjandi lyf draga úr ofvirkni blöðrunnar með því að hemja virkni þvagblöðrunnar.
• Hormónameðferð hjá konum eftir tíðahvörf.
• Grindarbotnsæfingar.

Hjálpartæki

Sem betur fer eru stöðugar framfarir í framleiðslu á bindum og bleium, bæði hvað varðar einnota og margnota framleiðslu. Bindi eru nú minni en áður, þau eru mun rakadrægari, sjást ekki og eru þægilegri á allan hátt.

Þó að bindi og bleiur séu góðar til síns brúks og komi að góðum notum, þá er nauðsynlegt að tala við lækni til að fá mat á þvagleka og ef til vill betri meðferðarúrræði.

Blöðruþjálfun

Blöðruþjálfun er hluti af meðferð við ofvirkri blöðru. Ofvirk blaðra kallast það þegar ósjálfráðir samdrættir eru í blöðruvöðvanum (detrusor-vöðvanum). Yfirleitt er þessi vöðvi slakur meðan blaðran er að fyllast. Þegar hún er orðin full sendir heilinn skilaboð um taugakerfið til blöðrunnar um að hún eigi að dragast saman og þá finnur fólk fyrir þvaglátsþörf.

Blöðruþjálfun felur í sér að fólki er kennt að fresta þvaglosun meðvitað eða halda í sér. Hægt er að æfa:

• Að reyna að hugsa um eitthvað annað en að þurfa að pissa. Heilinn sendir þá þau boð til blöðru að slaka á.
• Að herpa saman grindarbotnsvöðvana af krafti í 15 - 20 sekúndur. Þegar grindarbotnsvöðvarnir eru samandregnir í þetta langan tíma slaknar á blöðrunni og hún getur tekið við meira þvagi.

Góð æfing við blöðruþjálfun er til dæmis að pissa á klukkustunda fresti á daginn í eina viku. Næstu viku má svo lengja tímann milli salernisferða í eina og hálfa klukkustund og halda svo áfram þar til náðst hefur að láta þrjár klukkustundir líða milli salernisferða.

Ef mikil þvaglátsþörf verður fyrir utan þessa skipulögðu salernisferða er gott að herpa saman grindarbotnsvöðva, annað hvort sitjandi eða standandi, og reyna að einbeita sér að einhverju öðru. Læknirinn þinn eða sjúkraþjálfi geta gefið upplýsingar um hvernig best er að þjálfa blöðruna.

Grindarbotnsæfingar

Grindarbotnsvöðvar eru neðst í mjaðmagrindinni og mynda nokkurs konar gólf í grindarholinu. Grindarbotninn er aðeins um einn cm á þykkt. Vöðvar grindarbotns gegna mikilvægu hlutverki þar sem þeir eru í kringum þvagrás, leggöng og endaþarm og stjórna opnun og lokun þessara líffæra.

Vöðvarnir í grindarbotninum skipta líka miklu máli fyrir kynlífið. Konur með sterka grindarbotnsvöðva njóta kynlífs oft betur en hinar sem eru með slappa grindarbotnsvöðva.

Þegar gera á æfingar til styrktar grindarbotnsvöðvum getur reynst erfitt að vita hvort verið er að þjálfa réttu vöðvana þar sem ekki er gott að sjá og finna hvar þeir eru. En grindarbotnsvöðvana má þjálfa og nota eins og alla aðra vöðva líkamans. Hyggilegast er þó að leita til sjúkraþjálfara og fá leiðbeiningar varðandi æfingarnar.

Létt æfing sem hægt er að gera á stofugólfinu heima:

• Leggstu á bakið með beygð hné. Settu fingur á svæðið milli endaþarms og legganga (spangarsvæðið), spenntu vöðvana og haltu þeim spenntum. Þú finnur hvernig svæðið harðnar. Slakaðu á og finndu hvernig svæðið fer aftur í upphaflegt horf.
• Leggstu á bakið og settu vísifingur og löngutöng í leggöng. Spenntu og finndu hvernig grindarbotninn sem liggur rétt innan við leggangsopið þrýstir á hliðarnar á fingrunum. Slakaðu á og finndu hvernig allt mýkist.
• Gott er að spenna 20 sinnum þrisvar á dag - jafnvel oftar eftir því sem grindarbotninn styrkist. Reyndu að hlada hverjum vöðvasamdrætti í um 6 - 8 sekúndur.

Grindarbotnsæfingar henta best þeim konum sem hafa áreynsluþvagleka en geta líka hjálpað til við meðferð á ofvirkri blöðru. Ef grindarbotnsvöðvar eru sterkir er auðveldara að halda í sér þar til næst á salernið